"Có người đang chờ xét đơn tị nạn, có người đang chờ phán quyết về thẻ xanh hoặc tình trạng hôn nhân, có người chỉ được cấp giấy tạm trú trong thời gian chờ xử lý hồ sơ. Dù tình trạng khác nhau, tất cả đều bị ràng buộc bởi các điều kiện nghiêm ngặt của chương trình giám sát, và bất kỳ sự vắng mặt hay hành động “không báo trước” nào — kể cả việc đến bệnh viện sinh con — đều có thể bị coi là vi phạm, khiến họ bị bắt giữ hoặc trục xuất ngay lập tức." Ảnh minh họa: Gemini.
Một buổi sáng đầu tháng 9 tại tiểu bang Colorado, một sản phụ người Trung Á, mang thai chín tháng, bước vội vào phòng cấp cứu sản phụ khoa. Cuộc sinh nở tưởng chừng bình thường, nhưng rồi mọi sự trở nên rối ren vì một vật nhỏ trên cổ tay bà — chiếc đồng hồ thông minh, không phải loại Apple hay Samsung, mà là thiết bị theo dõi của Cơ quan Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE).
Chiếc đồng hồ reo lên tiếng báo động vì sắp hết pin. Người đàn bà hoảng sợ: nếu máy ngừng hoạt động, ICE có thể ngờ rằng bà đang trốn chạy. Cách đó ít hôm, bà từng bị đưa lên chuyến bay hồi hương sang Mexico, song viên phi công từ chối chở người sắp đến ngày sinh nở.
Khi bác sĩ đề nghị tháo đồng hồ để mổ lấy thai — vì kim loại có thể gây bỏng điện trong phòng phẫu thuật — nỗi khiếp đảm của bà lên tới cực điểm. Chiếc đồng hồ không thể tự gỡ, bệnh viện chẳng biết liên lạc với ai trong ICE để xin phép. Cuối cùng, nhân viên y tế buộc phải cắt dây. May mắn, không có viên chức nào xuất hiện trong ca sinh ấy.
Hai y tá cho biết, đó không phải là trường hợp duy nhất: trong vài tháng, họ đã gặp ba sản phụ đều đeo loại đồng hồ này. Họ sợ đến mức năn nỉ đừng tháo nó dù nguy hiểm đến tính mạng. Một người mắc chứng tiền sản giật, cổ tay sưng phù, máu tưởng chừng ngừng lưu thông. Nỗi sợ mất tự do và mất con đã lấn át nỗi đau thân xác.
“Giám sát thay giam giữ”
Những thiết bị ấy do BI Inc., công ty chuyên sản xuất công nghệ kiểm soát, chế tạo theo hợp đồng với ICE. Chương trình được đặt tên “Alternative to Detention” (ATD) — “Giám sát thay giam giữ” — nhằm cho phép người nhập cư chờ ngày ra tòa ngoài trại giam. Trong số những người bị giám sát, có cả những sản phụ đang xin tị nạn, chờ quyết định hợp lệ, hoặc chỉ được cấp giấy tạm trú — tất cả đều sống trong lo sợ rằng bất cứ hành động nào cũng có thể bị coi là vi phạm điều kiện, dẫn đến bị bắt giữ hoặc trục xuất.
Nhiều người trong số đó là những trường hợp chưa có quyết định cuối cùng về tình trạng pháp lý: có người đang chờ xét đơn tị nạn, có người đang chờ phán quyết về thẻ xanh hoặc tình trạng hôn nhân, có người chỉ được cấp giấy tạm trú trong thời gian chờ xử lý hồ sơ. Dù tình trạng khác nhau, tất cả đều bị ràng buộc bởi các điều kiện nghiêm ngặt của chương trình giám sát, và bất kỳ sự vắng mặt hay hành động “không báo trước” nào — kể cả việc đến bệnh viện sinh con — đều có thể bị coi là vi phạm, khiến họ bị bắt giữ hoặc trục xuất ngay lập tức.
Song song với nó là hệ thống vòng cổ chân điện tử, điện thoại nhận diện khuôn mặt, và nay là VeriWatch, chiếc đồng hồ “không thể tháo”.
Theo tạp chí The Guardian, khoảng 200.000 người đang bị theo dõi bằng những phương tiện ấy. Được khởi xướng thời Tổng thống Biden như một biện pháp “nhân đạo hơn” so với vòng cổ chân thô thiển, chương trình dưới tay chính quyền Trump nay chuyển sang chiều hướng cứng rắn: đẩy mạnh truy bắt, gia tăng giám sát, song thiếu hướng dẫn rõ ràng về xử lý trong tình huống y tế khẩn cấp.
Một hồ sơ khác ở tháng 7 cho thấy một người đàn ông Bangladesh xin tháo vòng chân vì chứng liệt dây thần kinh, kết quả là… bị giam. Dù ICE từng ra lệnh năm 2009 cấm dùng vòng giám sát cho phụ nữ mang thai, quy định ấy nay được thay bằng “đồng hồ bắt buộc” — một hình thức chỉ khác tên gọi.
Y tế và sợ hãi
Tại nhiều bệnh viện, y giới than phiền không hề có quy trình hướng dẫn làm sao tháo thiết bị này mà không bị ICE “báo động”. Hậu quả, sản phụ đến khám trễ, tránh tiếp xúc y tế. Ở California, Hiệp hội Y tá ghi nhận tình trạng sụt giảm sản phụ gốc di dân đến chích ngừa hoặc khám thai định kỳ. Tại Chicago, các phòng khám thiện nguyện báo cáo số người tái khám và nhận thuốc giảm đến 40% kể từ đầu năm 2025.
Một y tá ở Colorado nói với The Guardian: “Khi bệnh nhân ở sát ngưỡng sinh, đôi khi chỉ cần trễ mổ 20 phút là có thể chuyển biến nguy kịch. Nhưng vì cái đồng hồ đó, chúng tôi phải chờ ICE trả lời — và không ai biết phải gọi ai.”
Từ chuồng súc vật đến vòng tay người
BI Inc., nay thuộc tập đoàn GEO Group chuyên điều hành nhà giam tư nhân, khởi nghiệp trong ngành theo dõi súc vật. Từ những chiếc vòng gắn vào cổ đàn bò, công ty dần tiến vào thị trường an ninh, rồi trở thành nhà thầu độc quyền điều hành toàn bộ chương trình ATD cho Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ từ năm 2004 đến nay. GEO Group, công ty mẹ, song song đó phát triển hệ thống trại giam, nhà tù tư nhân và các cơ sở “cải huấn”, tạo nên một chuỗi khép kín từ chỗ giam giữ bằng xiềng sắt đến giám sát bằng xiềng điện tử.
Dưới thời ông Biden, từng có đề nghị chia nhỏ hợp đồng ATD thành nhiều phần, không để toàn bộ rơi vào tay một nhà thầu duy nhất. Song cuối cùng, mọi nỗ lực “cải tổ” đều bị chặn lại, và BI Inc. vẫn nắm trọn gói giám sát di dân cho liên bang — một vị thế béo bở đến mức nhiều cựu viên chức ICE và Bộ Nội an sau khi rời nhiệm sở đã tìm được chỗ dung thân trong hệ thống tư nhân ấy.
Ở đỉnh cao thời Biden, BI Inc. theo dõi khoảng 370.000 người trong chương trình ATD; con số này giảm xuống quanh 180.000 , một phần vì chi phí quá lớn. Thế nhưng, khi nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump siết mạnh biên giới và bơm thêm 150 tỉ đô la cho cơ quan di trú, các lãnh đạo GEO Group không giấu tham vọng đưa số người bị giám sát trở lại mức cũ, thậm chí tiến tới mục tiêu theo dõi toàn bộ 7,5 triệu người đang nằm trong “danh sách chưa giam giữ” của liên bang.
Mới đây BI Inc. vẫn được gia hạn thêm một hợp đồng hai năm, với định hướng ưu tiên dùng loại vòng cổ chân đắt tiền hơn cho những người đã nằm trong chương trình, thay vì chuyển sang các ứng dụng nhận diện khuôn mặt rẻ hơn. Một cựu viên chức Bộ Nội an nói với The Guardian: “Vấn đề căn bản là chương trình được thiết kế vì lợi nhuận của BI Inc., chứ không phải để bảo đảm nhân quyền cho di dân.”
Trong khi đó, ngoài hành lang bệnh viện, một người mẹ trẻ vẫn run rẩy ôm đứa bé vừa chào đời — cổ tay trái hãy còn in vết hằn của chiếc VeriWatch.
Nguyên Hòa tóm lược
Nguồn: Theo The Guardian – “ICE is using smartwatches to track pregnant women, even during labor: ‘She was so afraid they would take her baby’”, bài của Johana Bhuiyan, 10 tháng 12, 2025.
Gửi ý kiến của bạn
