Nghiên cứu mới cho thấy hai loại thuốc Ritalin và Adderall không đánh vào hệ thống chú ý của não bộ như người ta lâu nay vẫn tưởng. Ảnh: Wiki.
Các thuốc kích thích thần kinh như Ritalin và Adderall đã được dùng rộng rãi nhiều thập niên để chữa rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), song một công trình nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Cell cho thấy chúng không thật sự tác động lên hệ thống điều khiển sự chú ý của não bộ như giới chuyên môn từng tin tưởng.
Trái lại, các loại thuốc ấy chủ yếu ảnh hưởng lên vùng phần thưởng và vùng tỉnh thức, hai trung khu chi phối hứng thú và sự tỉnh táo. Nghiên cứu được tiến hành trên gần 5.800 trẻ em từ 8 đến 11 tuổi, đồng thời nêu bật vai trò quan trọng của thiếu ngủ trong căn bệnh này.
“Khi lần đầu thấy kết quả, tôi tưởng mình đã đo sai, vì chẳng thấy hệ thống chú ý nào thay đổi cả,” giáo sư Benjamin Kay, Trường Y khoa Đại học Washington tại St. Louis, một trong các tác giả, cho biết.
Thuốc vẫn hữu hiệu – song theo cách khác
“Thoạt đầu tôi tưởng mình đo lầm, vì chẳng thấy có biến đổi nào trong hệ thống chú ý,” giáo sư Benjamin Kay, nhà thần kinh học tại Đại học Washington (St. Louis), một trong các tác giả, cho hay.
Tuy nhiên, theo đồng sự Nico Dosenbach, cũng thuộc viện này, thuốc không vì thế mà mất hiệu năng: “Chúng giúp trẻ được chẩn đoán ADHD học hành, làm bài tốt hơn, và cả những trẻ thiếu ngủ — mà tình trạng mất ngủ phần nào đã trở thành nếp sinh hoạt phổ biến trong xã hội Mỹ.”
Căn bệnh ngày càng phổ biến
Tuy ADHD thường được coi là chứng rối loạn của tuổi nhỏ, song hiện có đến 15,5 triệu người lớn Mỹ mang chẩn đoán này, gần một nửa trong số đó chỉ được xác định khi đã trưởng thành. Bệnh cũng ảnh hưởng đến 7 triệu trẻ em từ 3 đến 17 tuổi. Tỷ lệ trẻ mắc ADHD tại Hoa Kỳ tăng từ 6,1% (1997–1998) lên 10,2% (2015–2016), theo một nghiên cứu của JAMA Network Open.
Nguyên nhân chính xác của ADHD vẫn chưa rõ; y giới hiện chưa có xét nghiệm chuyên biệt nào cho biết chắc người bệnh có mắc chứng ấy hay không.
“Dẫu mang tên ‘thiếu chú ý’, nhưng ADHD là một rối loạn nhiều mặt, trong đó mất tập trung chỉ là một thành phần,” giáo sư Maggie Sweitzer (Đại học Duke) nhận xét. “Đây không phải chứng lành tính: người mắc ADHD không chỉ gặp khó khăn ở trường mà còn dễ tổn hại đến công việc, quan hệ xã hội, thể chất và tinh thần. Với nhiều người, thuốc đem lại thay đổi rất lớn.”
Những gì hình ảnh não bộ cho thấy
Dữ liệu hình ảnh từ chương trình Phát triển Nhận thức Não bộ Thanh thiếu niên (ADCD), khởi sự từ năm 2015. Các nhà khoa học so sánh hình ảnh não của trẻ uống thuốc kích thích trong ngày chụp với những trẻ không dùng thuốc.
Kết quả cho thấy thuốc khiến vùng tỉnh thức và vùng phần thưởng hoạt động mạnh hơn, nhưng không làm thay đổi vùng chú ý. Theo giáo sư Dosenbach, thuốc “tạo cảm giác được thưởng từ trước, khiến ta kiên trì với công việc mà bình thường dễ chán nản,” như trong lớp học khô khan chẳng hạn.
“Tuy nhiên, đây không phải là thuốc tăng trí thông minh,” ông nói. “Nó không làm người ta thông minh hơn, cũng không trực tiếp cải thiện khả năng chú ý.”
Ngoài ra, thuốc còn giúp những trẻ ngủ ít hơn 9 giờ mỗi đêm đạt kết quả học tập khá hơn, nhưng không đem lại lợi ích rõ rệt cho các em ngủ đủ và không mắc ADHD.
Các bác sĩ cho biết bên cạnh thuốc kích thích, hiện còn một số dược phẩm không kích thích, như Atomoxetine, cũng được dùng trong điều trị.
Vai Trò của Giấc Ngủ
Thuốc tỏ ra hữu ích không chỉ đối với trẻ mắc ADHD mà còn với những em ngủ ít hơn chín giờ mỗi đêm. Ngược lại, với các em khỏe mạnh và ngủ đủ, thuốc không tạo khác biệt đáng kể về học lực.
Các bác sĩ ghi nhận, ngoài nhóm thuốc kích thích, hiện nay còn có các dược phẩm không kích thích, như Atomoxetine, cũng được sử dụng trong điều trị ADHD.
“Thiếu ngủ là một yếu tố trọng yếu, nhưng thường bị xem nhẹ,” giáo sư Jessica Lunsford-Avery (Đại học Duke) nhận xét. “Chúng ta nên nhìn ADHD như một chứng rối loạn kéo dài suốt 24 giờ, chứ không chỉ trong giờ học hay lúc thức.”
Bác sĩ Sinan Omer Turnacioglu (Bệnh viện Nhi đồng Quốc gia) khuyến cáo các bậc cha mẹ cùng bác sĩ nên chú trọng rèn thói quen sinh hoạt trước giờ ngủ, giảm ánh sáng, hạn chế màn ảnh và tạo bầu không khí thư giãn. Theo ông, “thói quen này làm dịu hệ thần kinh, giúp trẻ dễ an giấc hơn và cải thiện hành vi ban ngày.”
Các chuyên gia cũng lưu ý, thuốc kích thích dòng Ritalin hay Adderall hoàn toàn khác với các loại nước tăng lực bán ngoài hiệu. “Chúng hoạt động theo cơ chế riêng biệt của thần kinh trung ương,” bác sĩ Turnacioglu nói.
Gửi ý kiến của bạn
