Cloud-9, vùng phát xạ màu tím, với vòng tròn đánh dấu khu vực các nhà nghiên cứu tập trung dò tìm sao tại đỉnh phát xạ sóng vô tuyến; tư liệu: NASA, ESA, VLA, Gagandeep Anand (STScI), Alejandro Benitez-Llambay (University of Milano-Bicocca); tạo ảnh: Joseph DePasquale (STScI).
Các nhà thiên văn học vừa ghi nhận một phát hiện khác thường: một đám mây khí cách Địa cầu chừng mười bốn triệu năm ánh sáng, được đặt tên là Cloud-9, mang nhiều đặc điểm của một thiên hà – ngoại trừ điều cốt yếu là… không có sao.
Theo công trình đăng trên The Astrophysical Journal Letters và trình bày tại hội nghị của Hội Thiên văn Hoa Kỳ, Cloud-9 có thể là ví dụ đầu tiên của một RELHIC (Reionization-Limited H I Cloud) – tức một khối khí trung hoà bị giới hạn trong quá trình tái ion hoá, được xem như tàn tích của những “thiên hà thất bại” hình thành từ thủa sơ khai vũ trụ.
“Đó là một thiên hà… chưa kịp thành thiên hà,” nhà thiên văn Rachael Beaton thuộc Viện Kính Viễn vọng Không gian Hoa Kỳ phát biểu. “Từ trước đến nay, chưa ai gặp vật thể nào tương tự.”
Cloud-9 được kính viễn vọng vô tuyến khổng lồ 500 mét FAST tại Trung Hoa phát hiện từ năm 2023. Ban đầu, các nhà nghiên cứu nghi ngờ có thể đó là một thiên hà lùn mờ nhạt. Nhưng khi kính Hubble được huy động quan sát, kết quả cho thấy hoàn toàn không có sao nào – ngoài một điểm sáng yếu ớt chưa được xác nhận.
“Cửa sổ mở vào vũ trụ tối”
Phân tích sóng vô tuyến từ Cloud-9 cho thấy nó chứa một lõi khí hydro trung tính có khối lượng tương đương một triệu Mặt Trời – quá nhẹ để tự giữ với nhau. Vì thế, các nhà khoa học kết luận rằng đám mây phải được bao bọc trong một lõi vật chất tối nặng khoảng năm tỉ lần Mặt Trời, chính khối vô hình ấy đã giúp Cloud-9 tồn tại.
Nhà thiên văn Andrew Fox nhận định: “Đây là cửa sổ hiếm hoi mở vào phần tối của vũ trụ. Lý thuyết cho rằng phần lớn khối lượng vũ trụ là vật chất tối – không phát sáng, không phản xạ, nhưng có sức hút trọng lực rõ rệt.”
Giữa hai bờ hư và thực
Các RELHIC được mô tả là những đám mây vật chất tối ẩn khuất giữa không gian, thường bị ánh sáng của các vật thể gần che khuất. Nếu khối lượng Cloud-9 lớn hơn nhiều – nó đã thành một thiên hà thực thụ; nhỏ hơn – nó sẽ tan biến vào khoảng không. Thay vào đó, Cloud-9 như ở ngưỡng cân bằng mong manh, vừa đủ để tồn tại giữa hai bờ “có” và “không”.
Các nhà nghiên cứu tin rằng Cloud-9 không phải là cá biệt. Như lời trưởng nhóm Gagandeep Anand: “Đây chỉ là vật thể đầu tiên chúng ta phát hiện. Chắc chắn ngoài kia còn nhiều đám mây tương tự đang ẩn mình trong màn đêm vô tận.”
Cung Đô sưu tầm
*Vật Chất Tối: trong vũ trụ học hiện đại, vật chất tối (dark matter) là một dạng vật chất không phát ra, không phản xạ, không hấp thụ ánh sáng hay sóng điện từ, nên mọi kính thiên văn quang học đều “mù” trước nó.
Gửi ý kiến của bạn
