Phân tích các ca khúc đứng đầu bảng cho thấy sắc thái ưu buồn gia tăng
“Die With a Smile” của Lady Gaga và Bruno Mars, xét theo nhiều thước đo, có thể xem là ca khúc tiêu biểu của năm 2025. Bản tình ca mang giọng điệu u sầu này đứng đầu bảng xếp hạng tại hơn 30 quốc gia, đồng thời giữ kỷ lục số ngày liên tiếp ở vị trí số một trên Spotify. Việc hai tên tuổi lớn hợp tác dĩ nhiên góp phần vào thành công ấy. Nhưng sức hút của ca khúc còn phản ánh một khuynh hướng rộng hơn: nhạc phổ thông đang nghiêng dần về những tâm trạng ưu phiền.
Nhận định này dựa trên việc phân tích lời ca. Trong một khảo cứu thực hiện cho tạp chí The Economist, công ty dữ liệu MusixMatch đã thu thập lời các ca khúc lọt Top 100 Billboard theo từng tuần trong 25 năm qua. Dùng các phương pháp phân tích tự động, họ phân loại từng bài theo những trạng thái cảm xúc như ưu phiền, tan vỡ, vui sướng hay yêu đương.
Những cảm xúc tích cực không biến mất; đề tài tình yêu vẫn xuất hiện đều đặn. Tuy nhiên, kết quả cho thấy nhạc pop nói chung đã trở nên trầm hơn. Tỷ lệ các ca khúc mang sắc thái ưu phiền tăng thêm 13 điểm phần trăm trong hai thập niên. Mức này khiến ưu phiền gần ngang với tan vỡ, một trạng thái cũng gia tăng rõ rệt trong năm năm gần đây. Các nhóm phân loại không loại trừ nhau; nhiều bài viết về tan vỡ đồng thời mang giọng điệu nặng lòng. Sau năm 2020, những ca khúc gợi đến tuyệt vọng cũng tăng mạnh. Hiện nay, khoảng một phần tư các bài trong Top 100 có lời ca phảng phất nỗi khổ tâm, tiêu biểu là các bản nhạc trầm tối của Billie Eilish hay Sam Smith.
Khuynh hướng này không phải mới xuất hiện. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports cho thấy hiện tượng tương tự kéo dài suốt nửa thế kỷ. Khi phân tích bảng Billboard từ năm 1973, các tác giả nhận thấy mức độ căng thẳng trong lời ca tăng đều theo thời gian, trong khi sắc thái vui tươi suy giảm. Họ kiểm chứng giả thuyết cho rằng những biến cố lớn—như vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 hay đại dịch covid-19—khiến công chúng tìm đến các bản nhạc u ám hơn. Kết quả cho thấy giả thuyết này không đứng vững. Thói quen nghe nhạc cũng không có liên hệ rõ rệt với mức tăng hay giảm thu nhập.
Cần lưu ý rằng các số liệu trên chỉ phản ánh những ca khúc lọt bảng Billboard, chứ không bao quát toàn bộ sinh hoạt âm nhạc. Có thể vẫn có nhiều bài hát nhẹ nhàng, vui tươi được sáng tác và phổ biến, nhưng không leo bảng vì người nghe—đặc biệt là giới trẻ—liên tục tìm đến những ca khúc phù hợp với tâm trạng u uất của mình. Bản thân cách tính của Billboard cũng đã thay đổi, từ chỗ chủ yếu dựa vào doanh số sang tính cả lượt nghe trực tuyến, với công thức không công bố. Vì vậy, những chuyển biến này phản ánh thị hiếu người nghe nhiều hơn là sự đổi thay tự thân của âm nhạc. Nếu nhạc pop hôm nay nghe buồn hơn trước, nguyên do có lẽ nằm ở tâm trạng của người thưởng thức, không hẳn ở người sáng tác.
Cung Đô sưu tầm
Gửi ý kiến của bạn
