Chủ trương “Billionaire First” của Tổng Thống Trump làm quan hệ “chủ - thợ” căng thẳng và bị các liên đoàn lao động phản đối kịch liệt. Hàng trăm cuộc biểu tình đã được các liên đoàn lao động tổ chức trong năm 2025.
NHỮNG TỶ PHÚ TRONG CHÍNH QUYỀN TRUMP LÀ AI?
Chính quyền Trump trong nhiệm kỳ II vào 2025 bao gồm nhiều tỷ phú trong thành phần nội các và các vị trí cố vấn, tạo nên một trong những chính quyền giàu có nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Các tỷ phú chủ chốt trong chính quyền Trump (2025–2026):
- Elon Musk: Department of Government Efficiency.
- Howard Lutnick: Commerce Secretary, Tổng Giám Đốc Cantor Fitzgerald.
- Linda McMahon: Education Secretary, cụu WWE executive.
- Doug Burgum: Interior Secretary, Thống Đốc North Dakota.
- Scott Bessent: Treasury Secretary nominee, hedge fund founder.
- Kelly Loeffler: Small Business Administrator, cựu Thượng Nghị Sĩ (Georgia).
- Vivek Ramaswamy: Đồng Chủ Tịch, Department of Government Efficiency.
- Jared Isaacman: Sáng Lập Shift4 Payments.
- Stephen Feinberg: Reported Pentagon role, Đồng Sáng Lập.
- Warren Stephens: Đại sứ tại Vương Quốc Anh.
- Tilman Fertitta: Đại sứ tại Ý.
- Steve Witkoff: Nhà Đầu Tư Bất Động Sản.
Tổng tài sản ròng của những nhân vật này và những người khác trong chính quyền vượt quá hàng trăm tỷ đô la, trong đó tài sản của Elon Musk đã tăng lên đáng kể trong năm đầu tiên nhiệm kỳ II của Tổng Thống Trump.
Center for Economic and Policy Research đã gọi chính quyền Trump là một chính quyền của các tỷ phú và vì các tỷ phú (The Trump Administration: Government by Billionaires, for Billionaires).
NHỮNG TỶ PHÚ ĐÃ MUA BẦU CỬ NHƯ THẾ NÀO?
Ảnh hưởng không chính đáng của các nhà tài trợ tỷ phú đối với chính sách của chính phủ luôn luôn là một nối lo ngại, nhưng dưới thời chính quyền Trump thứ hai, việc đổi chác giữa đóng góp tranh cử và quyền lực chính trị đã diễn ra một cách trắng trợn và chưa từng có tiền lệ, nổi bật nhất là trường hợp của Elon Musk.
Theo phân tích của tờ Washington Post, không kể Elon Musk – người đã chi hơn $294 triệu vào các khoản đóng góp để ủng hộ Trump và các đảng viên Cộng Hòa khác vào năm 2024 – các tỷ phú trong chính quyền Trump, cùng với vợ/chồng của họ, đã quyên góp hơn $52 triệu cho Trump, các PAC ủng hộ Trump và Ủy Ban Quốc Gia Đảng Cộng Hòa chỉ riêng trong chiến dịch tranh cử năm 2024,
Americans for Tax Fairness (ATF) là một liên minh gồm hơn 400 tổ chức ở cấp quốc gia, tiểu bang và địa phương, ủng hộ một hệ thống thuế liên bang lũy tiến, trong đó các tập đoàn và người giàu phải đóng thuế với tỷ lệ cao hơn. Theo ATF, 100 gia đình tỷ phú đã đóng góp một khoản tiền kỷ lục $2.6 tỷ vào các cuộc bầu cử liên bang năm 2024, chiếm một phần sáu tổng số tiền chi tiêu của tất cả các ứng cử viên, đảng phái và ủy ban.
Các tỷ phú chủ yếu ủng hộ đảng Cộng Hòa. Hơn hai phần ba (70%) số tiền đóng góp từ các gia đình tỷ phú được dành để hỗ trợ các ứng cử viên của đảng Cộng Hòa và các mục tiêu bảo thủ. Chưa đến một phần tư (23%) ủng hộ các ứng cử viên của đảng Dân Chủ và các mục tiêu tiến bộ. Số tiền còn lại được chuyển đến các ủy ban không có lập trường chính trị hoặc tư tưởng rõ ràng.
Trong ba cuộc đua vào Thượng Viện khoản đóng góp từ các tỷ phú chiếm một phần rất lớn trong chi tiêu ngoài ngân sách của đảng Cộng hòa: Montana 58.1%, Pennsylvania 56.8% và Ohio 44.5%. Điều này đã giúp đảng Cộng Hòa giành quyền kiểm soát Thượng viện,
Các tỷ phú đã đóng góp gần ba phần tư (71%) tổng số tiền mà các nhóm chi tiêu bên ngoài sử dụng để tấn công ứng cử viên tổng thống của đảng Dân chủ, Kamala Harris. Các tỷ phú đã cung cấp hơn ba phần năm (61%) tổng số tiền chi tiêu bên ngoài dùng để ca ngợi Donald Trump.
CÁC TỶ PHÚ TRONG CHÍNH QUYỀN TRUMP CHO ĐẾN NAY ĐÃ LÀM GÌ?
Các tỷ phú trong chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ II (2025 - 2026) đã tập trung vào việc bãi bỏ quy định, đặc biệt nhằm giảm bớt các quy định về môi trường và doanh nghiệp, và những quy định có lợi cho ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch. Những ưu tiên quan trọng khác cắt giảm thuế cho giới giầu có và cắt giảm chi tiêu liên bang, dẫn đến sự gia tăng khoảng 22% tài sản của các tỷ phú vào đầu năm 2026.
Elon Musk (Bộ Phận Hiệu Quả Chính Phủ) được giao nhiệm vụ giảm quy mô chính phủ liên bang thông qua việc sa thải nhân viên và cắt giảm ngân sách, mặc dù các mục tiêu ban đầu về việc cắt giảm quy mô lớn đã được thu hẹp lại. Giảm $4,500 tỉ thuế làm ngân sách quốc gia thiếu hụt trầm trọng, chính quyền Trump buộc phải giảm chi tiêu ở những lãnh vực khác.
Harold G. Hamm (Cố Vấn Năng Lượng/Người Liên Lạc Với Ngành Công Nghiệp), một ông trùm kinh doanh người Mỹ trong lĩnh vực dầu khí, đã thúc đẩy việc mở cửa đất công cho hoạt động khoan dầu khí và thúc đẩy lợi ích của ngành công nghiệp dầu khí.
Linda McMahon (Bộ Trưởng Giáo Dục): Thúc đẩy các chương trình lựa chọn trường học, chuyển hướng ngân quỹ công sang các trường tư thục và nhắm mục tiêu vào các chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI). Hầu hết con cái nhà giầu đều học trường tư. Do đó Bộ Giáo Dục không cần thiết.
Stephen Schwarzman (Giám Đốc Điều Hành/Cố Vấn Của Blackstone): Thúc đẩy việc nới lỏng các quy định dành cho doanh nghiệp và làm suy yếu các biện pháp bảo vệ người thuê nhà.
Howard Lutnick và Stephen Feinberg tham gia vào các vấn đề chính sách thương mại, kinh tế và an ninh.
CÁC TỶ PHÚ ĐÃ GIẦU LẠI GIẦU THÊM DƯỚI THỜI TRUMP
15 tỷ phú giàu nhất nước Mỹ đã chứng kiến khối tài sản của họ tăng thêm gần $1 nghìn tỷ trong năm đầu tiên nhiệm kỳ II của Trump, nhờ vào các chính sách như cắt giảm thuế.
Theo Business Insider, Elon Musk, Mark Zuckerberg, Jeff Bezos và Jensen Huang – tất cả đều nằm trong danh sách 500 người giàu nhất thế giới của Bloomberg – nằm trong số những nhân vật quyền lực trong giới công nghệ đã bày tỏ sự ủng hộ đối với chính quyền, thông qua việc tham dự các sự kiện hoặc quyên góp. Những người khác bao gồm Tim Cook, Sam Altman, Sundar Pichai, Satya Nadella và Shou Zi Chew.
Tỷ phú công nghệ có khối tài sản tăng trưởng mạnh nhất trong năm đầu tiên dưới thời chính quyền Trump cũng là người có mối quan hệ thân thiết nhất với chính quyền này: Elon Musk. Theo chỉ số Bloomberg Billionaires Index, tài sản của CEO Tesla đã tăng 52% trong năm qua.
Trong khi Musk, Zuckerberg, Bezos và Huang đều giàu có hơn hiện nay so với ngày Trump nhậm chức năm 2025, dù có những lúc thăng trầm. Tổng cộng, nhóm này đã mất $194 tỷ tài sản trong 100 ngày đầu tiên của chính quyền Trump khi thị trường phản ứng với các chính sách thuế quan của chính quyền. Sau đó, họ đã bù đắp được những khoản thua lỗ đó và thậm chí còn hơn thế nữa. Tính đến ngày 19 tháng 1, 2026, tổng tài sản của nhóm này đã tăng thêm $288 tỷ so với một năm trước đó.
Theo tạp chí Forbes, tài sản của Donald Trump vào năm 2017 khi ông nhậm chức tổng thống lần đầu tiên vào khoảng $3.5 tỷ. Kể từ đó, giá trị tài sản ròng của Trump đã tăng lên hơn $5 tỷ, chủ yếu là nhờ các dự án kinh doanh ngoài lĩnh vực bất động sản, như đầu tư vào tiền điện tử và nền tảng mạng xã hội Truth Social của ông.
PHẢN ỨNG CỦA CÁC LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG
Bà Liz Shuler, Chủ Tịch Tổng Liên Đoàn AFL-CIO (American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations) cho biết “Sau một năm nhiệm kỳ thứ hai của Tổng Thống Trump, cuộc sống của người lao động trở nên đắt đỏ hơn và ít tự do hơn. Ông Trump đã điều hành đất nước vì lợi ích của các tỷ phú CEO và các công ty công nghệ lớn, khiến những người giàu có và quyền lực càng giàu hơn trong khi người lao động trên khắp đất nước phải vật lộn để kiếm sống.”
Trump từng tuyên bố sẽ “bỏ thêm tiền vào túi người lao động”, với “thu nhập tăng cao” và “sự giàu có tăng vọt” và dùng chiêu bài “America First,” mang việc làm trở về Mỹ, để tranh cử. Nhưng sau một năm, người lao động đang phải đối mặt với mức nợ kỷ lục – trong khi các tỷ phú lại giàu thêm $1.5 nghìn tỷ. Chương trình nghị sự ưu tiên tỷ phú của chính quyền đang tước đoạt các quyền cơ bản của người lao động tại nơi làm việc và làm suy yếu khả năng thăng tiến của họ.
Bà Shuler nói thêm: “Khi chiến dịch tranh cử năm 2026 bắt đầu, phong trào lao động sẽ đảm bảo rằng người lao động biết về từng lời hứa bị thất hứa – và nỗ lực bầu ra những nhà lãnh đạo sẽ giúp chúng ta xây dựng một nền kinh tế vì người lao động, chứ không phải vì các ông chủ tỷ phú.”
Khi tranh cử Tổng Thống Trump từng hứa hẹn sẽ "mang lại việc làm nhiều hơn bao giờ hết, và tạo ra hàng triệu triệu việc làm mới và vực dậy thị trường lao động.” Thay vào đó, hơn 1 triệu người lao động đã bị sa thải trong năm 2025, các nhà tuyển dụng hầu như không tuyển dụng thêm người nào kể từ tháng Tư và số người thất nghiệp dài hạn tăng vọt lên mức cao nhất kể từ khi có đại dịch COVID-19.
Bản ghi nhớ của AFL-CIO ngày 20-1-2026 nhận định:
“Khi chi phí tăng cao, việc làm biến mất và nợ nần chồng chất, niềm tin vào khả năng lãnh đạo kinh tế của Tổng Thống Trump đã sụt giảm nghiêm trọng. Giới lao động sẵn sàng buộc tổng thống và các đồng minh của ông phải chịu trách nhiệm về chương trình nghị sự ưu tiên giới tỷ phú – và những hậu quả tàn khốc của nó đối với nền kinh tế – vào năm 2026.”
Liên Đoàn Nhân Viên Chính Phủ Hoa Kỳ (AFGE) và các công đoàn khác đã đệ trình nhiều vụ kiện để ngăn chặn việc sa thải hàng loạt nhân viên liên bang và phản đối các sắc lệnh hành pháp tước bỏ quyền thương lượng tập thể của hơn 1 triệu người lao động.
Liên Đoàn Công Nhân Ngành Xe Hơi Hoa Kỳ (UAW) đã đệ đơn kiện lên tòa án liên bang chống lại Donald Trump và Elon Musk vào tháng 8 năm 2024 vì những bình luận khuyến khích việc sa thải những công nhân đang đình công.
Các công đoàn cũng đã tích cực phản đối Bộ Hiệu Quả Chính Phủ (DOGE), do Elon Musk đứng đầu, vì những nỗ lực cắt giảm việc làm và dịch vụ trong chính phủ.
Vào tháng 9, 2025, hàng trăm thành viên công đoàn, bao gồm Công Đoàn Giáo Viên Chicago và Công Đoàn Teamsters, đã tuần hành để phản đối việc chính quyền tập trung vào giới tỷ phú. Các cuộc biểu tình này là một phần của nỗ lực phối hợp quy mô lớn hơn, với gần 1,000 sự kiện cho những ngày Lễ Lao Động.
VÌ SAO KHÔNG THỂ ĐIỀU HÀNH MỘT CHÍNH QUYỀN NHƯ MỘT CƠ SỞ KINH DOANH?
Nhiều người tin rằng khu vực tư nhân thông thường hoạt động hiệu quả hơn các cơ quan chính quyền. Điều này đúng nhưng không nhất thiết là nên điều hành chính quyền như một công ty tư nhân hay ngược lại vì văn hóa của hai thế giới này khác nhau.
Mục tiêu của một cơ sở kinh doanh là tối đa hóa lợi nhuận. Mục tiêu của chính quyền là cung cấp cho dân những dịch vụ và những lợi ích công cộng như đường xá, cầu cống, công viên với chi phí tối thiểu và không kiếm lời. Có những cơ quan chính phủ, như sở cảnh sát và sở cứu hỏa, nhiệm vụ của họ không liên quan gì đến lợi nhuận, nhưng mang một giá trị xã hội (social value).
Một cơ sở kinh doanh làm ăn thua lỗ thì sẽ phải phá sản và đóng cửa. Một chính quyền không có thể phá sản và biến đi.
Những người từng nắm những công ty lớn, nhẩy vào điều hành chính quyền, sẽ thường phải đương đầu với mâu thuẫn về quyền lợi. Việc các quan chức điều hành các cơ quan quản lý những ngành công nghiệp hoặc công ty mà họ từng làm việc trước đây - chẳng hạn như những người có cổ phần lớn trong lĩnh vực tiền điện tử, tài chính hoặc dầu mỏ - tạo ra những rủi ro đạo đức nghiêm trọng, trong đó các quyết định chính sách có thể phục vụ lợi ích cá nhân chứ không phải lợi ích công cộng.
Elon Musk từng đã làm giàu nhờ $38 tỷ tiền trợ cấp trực tiếp từ người đóng thuế. Trump nổi tiếng là đã chuyển hàng chục triệu đô la tiền thuế của người dân vào các câu lạc bộ golf của mình.
Vào ngày 11 tháng 3, 2025 Trump đã quyết định công khai giúp Musk kiếm tiền, biến lối vào Nhà Trắng thành một phòng trưng bày cho công ty xe hơi Tesla của Musk. Trump nói rằng ông sẽ mua một chiếc Tesla tại cuộc họp báo đó. Đây hiển nhiên là một vi phạm đạo đức chính phủ nghiêm trọng. Bộ Trưởng Thương Mại tỷ phú của Trump, Howard Lutnick, đã khuyến khích mọi người mua cổ phiếu Tesla – một vi phạm đạo đức chính phủ khác. Đây không phải là những dấu hiệu duy nhất cho thấy chính quyền Trump đang hoạt động như một chính phủ của các tỷ phú, vì lợi ích của các tỷ phú.
Một nội các toàn những tỷ phú không thể thực sự hiểu hoặc ưu tiên nhu cầu của các gia đình lao động bình thường. Các chính sách thường ưu tiên cắt giảm thuế cho người giàu và các tập đoàn, đồng thời lại nhắm đến việc cắt giảm các mạng lưới an sinh xã hội như Medicare, Medicaid và trợ cấp SNAP là những thí dụ điển hình. Việc gia hạn luật thuế năm 2017 sẽ mang lại lợi ích lớn cho giới nhà giàu, làm tăng đáng kể nợ quốc gia và mở rộng khoảng cách giàu nghèo. Đây cũng chính là một dấu hiệu khác cho thấy chính quyền Trump là chính phủ của các tỷ phú, vì các tỷ phú, qua chính sách thuế của họ. Theo luật này 0,1% người nộp thuế giàu nhất sẽ nhận được lợi ích trung bình trị giá hơn $300,000. Các tỷ phú sẽ phải trả ít thuế hơn.
Chính quyền Trump cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các tỷ phú trốn thuế bằng cách cắt giảm nhân sự cho Sở Thuế Vụ (IRS), khiến những người giàu có trốn thuế trở nên dễ dàng hơn. Trong nhiều năm, IRS đã bị thiếu hụt ngân sách. Chính quyền Biden đã nỗ lực tăng ngân sách cho IRS bất chấp sự phản đối của đảng Cộng Hòa. Chỉ sau một năm tăng ngân sách, cơ quan này đã thu được $520 triệu đô la tiền thuế chưa nộp từ những người Mỹ giàu nhất. Với nhiều chuyên gia hơn tập trung vào các cá nhân và tập đoàn giàu có nhất, IRS có thể thu được thêm hàng tỷ đô la doanh thu thuế chưa nộp.
KẾT LUẬN
Louis D. Brandeis (1856–1941), một thẩm phán Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ từng nói "Chúng ta có thể có nền dân chủ ở đất nước này hoặc chúng ta có thể có sự giàu có khổng lồ tập trung trong tay một số ít người, nhưng chúng ta không thể có cả hai." Ông đã đưa ra tuyên bố này khi thảo luận về sự tập trung của cải và nền dân chủ Mỹ.
Lời cảnh báo này có thể áp dụng cho nước Mỹ hiện nay khi mà quyền lực và tiền bạc tập trung vào một thiểu số bé nhỏ trong xã hội. Bất bình đẳng kinh tế to lớn sẽ làm suy yếu nguyên tắc bình đẳng chính trị của dân chủ.
Những mâu thuẫn này bắt nguồn từ nguyên lý sức mạnh kinh tế đối lập với bình đẳng chính trị. Chủ nghĩa tư bản tập trung của cải, trao cho các chủ thể kinh tế quyền lực ảnh hưởng không cân xứng đến chính trị, mâu thuẫn với lý tưởng "mỗi người một phiếu" của nền dân chủ. Trong thể chế dân chủ, vai trò của tư bản không có gì khác là làm cho chiếc bánh kinh tế lớn hơn. Thể chế dân chủ cho phép công dân có thể tranh luận tập thể về những vấn đề như nên chia chiếc bánh làm sao và ấn định luật lệ nào để áp dụng cho sản phẩm tư và công.
Chính quyền Trump đích thực là của các tỷ phú, do các tỷ phú, vì các tỷ phú. Chính quyền Trump do các tỷ phú lãnh đạo chính là một chế độ đầu sỏ (oligarchy) hoặc chế độ tài phiệt (plutocracy) với tất cả những nguy hiểm như đã bàn cãi trong bài báo “Từ một nước tư bản dân chủ, Hoa Kỳ đang biến dần thành một nước tư bản tài phiệt.”
Việc tăng cường kiểm soát các nền tảng truyền thông sẽ đến gia tăng sự phân hóa, giảm trách nhiệm của chính quyền trước công chúng và bịt miệng những người chỉ trích. Việc cắt giảm các chương trình an sinh xã hội và tư nhân hóa các dịch vụ của chính phủ nhắm để thúc đẩy lợi nhuận của các tập đoàn. Sự tập trung quyền lực sẽ dẫn đến bất bình đẳng giàu nghèo nghiêm trọng, góp phần gây ra bất ổn xã hội và tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ xã hội.
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
* Algernon Austin, “The Trump Administration: Government by Billionaires, for Billionaires.” Center for Economic and Policy Research, March 25, 2025.
* AFL-CIO, “Workers ‘Scraping for Crumbs’ One Year into the Trump Administration,” January 20, 2026.
* Americans for Tax Fairness, “Billionaires Buying Elections: They’ve Come to Collect.” ATF, April 2, 2026.
* Kelsey Vlamis, “4 tech moguls who attended or donated to Trump's inauguration got $288 billion richer, cumulatively, in his first year back.” Business Insider, January 21, 2026.
* Oxfam, “Wealth of 10 richest US billionaires increased by over $360 billion in the last year, as President Trump and Congress prepare massive tax giveaway for the ultra-rich.” May 20, 2025.
* Elisabeth Bumiller, “The Trump Billionaires Who Run the Economy and the Things They Say.” New York Times, April 19, 2025.
* Aaron Schaffer, Clara Ence Morse, “Meet the Trump administration’s 12 billionaires.” Washington Post, December 11, 2025.
* John T. Harvey, “Why Government Should Not Be Run Like A Business.” Forbes, October 5, 2012.
Gửi ý kiến của bạn
