Trước khi bước chân vào Trung tâm Xử lý Di trú Dilley mùa thu năm ngoái, bé Maria Vargas, 6 tuổi, là một đứa trẻ sống đúng nghĩa tuổi thơ: buổi sáng đến trường, buổi chiều về nhà ở New York, vừa vẽ vời vừa chơi với con mèo Milo, thỉnh thoảng ôm sách truyện đi ngủ trên chiếc ghế sofa trong căn hộ chật mà ấm.
Chỉ vài ngày sau khi gia đình bị bắt và chuyển xuống trại Dilley ở miền Nam Texas, mọi thứ sụp đổ. Em bị bắt nhốt vào một nơi “giống nhà tù hơn là trung tâm chăm sóc”, lính gác đi lại suốt hành lang, ánh đèn trắng không bao giờ chịu tắt.
Vốn đã bỏ tả từ lâu, em bỗng tè dầm trở lại, lúc thì ướt quần, lúc thì ướt cả chăn. Đêm nào Maria cũng khóc, hỏi mẹ bao giờ mới được về căn hộ của mình ở New York, về với cô giáo, với Milo. Có khi em còn van xin được… bú mẹ lại như hồi còn bé xíu, chỉ để tìm chút an toàn trong vòng tay mẹ.
Cô Kelly Vargas, mẹ em, kể trong nước mắt:
“Tôi chưa bao giờ tưởng tượng Hoa Kỳ có thể đối xử với một đứa nhỏ như vậy. Làm sao chuyện này lại xảy ra ở đây được?”
Gia đình Vargas bị giữ gần hai tháng trong trại, rồi bị trục xuất về Colombia hồi tháng Mười Một vừa qua.
Bức ảnh khiến dư luận bàng hoàng
Trại Dilley tồn tại nhiều năm, nhưng chỉ thực sự bị chú ý rộng rãi khi một tấm hình nhỏ lọt ra ngoài: bé Liam Conejo Ramos, 5 tuổi, đội chiếc mũ thỏ màu xanh, tay bị nắm chặt bởi nhân viên di trú liên bang, mắt hoảng loạn, được chụp lại lúc đang bị đưa vào xe, sau khi cha em bị bắt tại Minneapolis.
Trong khoảnh khắc ấy, người ta thấy một đứa bé không hiểu tội mình là gì, chỉ lạc lõng trong bộ đồ mùa đông, đứng lọt thỏm giữa hai người lớn mang súng và còng số 8. Bức ảnh lan truyền khắp Mỹ, gây phẫn nộ cho nhiều dân biểu, nhiều cộng đồng địa phương.
Với phần đông dân chúng, đây là lần đầu họ thực sự nhìn thấy mặt mũi một “trung tâm gia đình” của Cơ quan Thực thi Di trú và Quan thuế (ICE). Nhưng với Vargas và nhóm luật sư đã theo dõi trại Dilley từ nhiều tháng trước, gương mặt Liam chỉ là tấm gương phản chiếu hàng trăm gương mặt trẻ em khác vẫn im lặng sau hàng rào kẽm gai.
Luật sư Becky Wolozin, thuộc Trung tâm Luật Trẻ Em Quốc Gia, nói:
“Liam là hình ảnh của tất cả bọn trẻ ở đó. Đứa nào cũng mệt mỏi, bệnh tật, nôn mửa, bỏ ăn. Mắt chúng chẳng còn ánh sáng. Không đứa nào còn là chính mình.”
Trong khu giam hiện có hàng trăm trẻ nhỏ, một số mới chập chững biết đi. Theo số liệu của nhóm giám sát, chỉ tính từ tháng Tư năm ngoái đến cuối tháng Mười Hai, khoảng 1.800 trẻ em đã đi qua khu giam này. Có gia đình bị giữ hơn sáu tháng.
Thức ăn thiu, nước uống bẩn, lớp học trống
Trong những bản khai trước tòa, nhiều phụ huynh nói thức ăn ở Dilley khó nuốt, dầu mỡ, mùi lạ, nhiều khi còn có sâu hoặc mốc. Trẻ nhỏ sống nhờ bánh crackers và nước trái cây. Một người mẹ viết:
“Con tôi đói suốt ngày, chỉ bú, mà sữa không đủ.”
Có phụ huynh nói bắt gặp sâu, nấm mốc trong khẩu phần.
Một bà mẹ viết trong đơn gửi tòa: “Thằng nhỏ không ăn bất cứ thứ gì ở đây. Nó lúc nào cũng đói. Nó chỉ chịu bú, mà nó đang lớn, hai tuổi rưỡi rồi, chỉ bú sữa sao đủ.”
Việc học hành chẳng hơn gì trò tượng trưng. Các luật sư và cha mẹ cùng nhận xét: “Trẻ em ở đây gần như không được học hành.” Mỗi ngày, các em chỉ được vào lớp không quá một giờ, nhiều khi vì quá đông mà không đủ chỗ.
Giờ “học” chủ yếu là phát tập tô màu, giấy bài tập, ít giảng dạy thực chất.
Một thiếu niên 14 tuổi viết trong bản khai:“Em học lớp 9 trước khi vào đây. Nếu giờ bị gửi trả về nước, chắc phải học lại nguyên năm vì bỏ học quá lâu.” “Tôi học lớp 9. Nếu bị trả về bây giờ, năm tới sẽ bị lưu ban vì mất hết bài.”
Nhà Tù Cho Trẻ Em Đang Bú Sữa Mẹ
Theo lời nhiều gia đình và luật sư, trại Dilley vận hành giống một nhà giam hơn là nơi tạm trú. Giáo sư Elora Mukherjee, Đại học Luật Columbia, người đã nhiều lần vào trại với tư cách luật sư đại diện, nói thẳng: “Đây là một nhà tù, nơi chúng ta đang giam những đứa trẻ mới một tuổi. Có em còn đang bú mẹ. Điều đó là không thể chấp nhận được.”
Luật sư di trú Eric Lee, người đã đại diện cho nhiều gia đình ở Dilley, kể về một bé gái 5 tuổi bị ám ảnh bởi một giấc mơ lặp đi lặp lại: một con vật to lớn rượt đuổi em, em chạy hoài mà không thoát vì đang bị chôn chân trong lồng sắt. Khi tỉnh, em lại khóc vì sợ bị tách mẹ. Nhiều trẻ nức nở suốt đêm, nhiều người lớn cũng dần tuyệt vọng.
Cha mẹ kể có khi con bệnh nằm rên, nhân viên chỉ phát vài viên thuốc giảm đau. Một bé bị đau ruột thừa quằn quại, ói mửa, ngất đi trong hành lang mới được đưa đi khám.
Không chỉ vậy, đầu tháng Hai, hai ca sởi được phát hiện trong trại. Các luật sư đại diện gia đình nói họ đã nhiều lần yêu cầu Bộ Nội an (DHS) cho biết: “Đã làm gì để hạn chế lây lan? Trẻ em có được khám và tiêm phòng đầy đủ không?”Nhưng cho tới nay, họ chỉ nhận được những câu trả lời mơ hồ, tổng quát.
Ép người tị nạn trở về
Theo các luật sư, sự kết hợp giữa giam giữ kéo dài, điều kiện hà khắc, bệnh tật, cộng thêm lời nhắc nhở liên tục về nguy cơ bị tách con, đã biến nỗi sợ thành một công cụ ép buộc.
Luật sư Javier Hidalgo, giám đốc pháp lý của RAICES, kể lại:
“DHS nói với các gia đình: ‘Nếu muốn mọi chuyện chấm dứt, hãy đồng ý bỏ vụ kiện, bỏ hồ sơ xin tị nạn.’ Chúng tôi đã nghe câu ấy lặp đi lặp lại.”
Cô Kelly Vargas và chồng là Yerson cảm thấy áp lực ấy ngay từ khi bị đưa đến Dilley. Luật sư cho biết gia đình họ tới Mỹ năm 2022, sau khi chạy trốn khỏi Colombia, đến tị nạn ở New York và đi trình diện di trú đều đặn. Họ nộp đơn xin visa đặc biệt dành cho nạn nhân buôn người, họ bị cưỡng bức lao động và đe dọa giết trong hành trình qua Mexico. Tại một buổi trình diện định kỳ tháng Chín, cả nhà bỗng bị bắt giữ, đưa thẳng xuống trại giam Texas.
Cô Kelly Vargas kể nhân viên trại giam từng dọa sẽ tách đứa con khỏi cha mẹ, giao cho tiểu bang, nếu vợ chồng cô không chịu ký đơn “tự nguyện hồi hương”.
“Tôi và chồng lúc đầu kháng cự. Nhưng nhìn con khóc đòi về, đêm nào cũng thét lên ‘con muốn về với Milo!’, chúng tôi đành khuất phục.”
Cơn ác mộng còn tiếp diễn
Trong suốt thời gian ở Dilley, sức khỏe Maria ngày càng sa sút. Em ho dai dẳng, mất ăn, mất ngủ, gầy đi trông thấy. Một lần, trong lúc nhân viên dọn phòng, cây lau vô ý quẹt trúng mắt em đến rướm máu. Dù vậy, lời than của mẹ bị bác bỏ, chỉ được chẩn đoán qua loa rồi cho uống thuốc giảm đau.
Khi bị trục xuất về Colombia, Maria vẫn còn nhức mắt, sụt cân, yếu ớt. Ở Bogotá, mỗi khi trông thấy cảnh sát, con bé lại nắm chặt tay mẹ, run và nói nhỏ:
“Là mấy người xấu đó...”
Nhốt tuổi thơ giữa nước tự do
Tại Dilley hôm nay, vẫn còn hàng trăm đứa trẻ bị giam cùng cha mẹ chờ trục xuất. Một số là dân tị nạn chưa kịp xét hồ sơ, có em lại là cư dân hợp pháp sinh ở Mỹ, bị bắt ngay tại nhà, trường học hay tòa án.
Chính phủ biện minh rằng việc giam giữ là để “gia đình ở cùng nhau trong thời gian chờ xử lý”. Nhưng nhiều tổ chức nhân quyền cho rằng giam trẻ con — dù với ai — vẫn là vi phạm căn bản đạo lý và pháp lý của nước này.
Có lẽ, bức vẽ của một bé gái năm tuổi tại Dilley nói thay tất cả: vài nét bút chì nguệch ngoạc, bên dưới hàng rào sắt là dòng chữ viết non: “Hãy thả chúng con ra đi.”
VB
Nguồn: Theo phóng sự “Children trapped in Texas immigration facility recount nightmares, inedible food, no school” của Mike Hixenbaugh và Daniella Silva, NBC News, phổ biến ngày 6-2-2026.
Gửi ý kiến của bạn
