Photo: AITập trận hải chiến: 1 tàu ngầm diesel chạy bằng pin trị giá 80 triệu đôla của Canada đã đánh chìm 1 hàng không mẫu hạm chạy bằng hạt nhân trị giá 5 tỷ rưỡi đôla của Mỹ
Bài viết này kể về một cuộc tập trận cho thấy một ưu thế du kích chiến trong hải chiến hiện nay và tương lai. Bài viết tựa đề "$5,500,000,000 nuclear US Navy aircraft carrier sunk by $80,000,000 Canadian diesel sub on battery power" (Mẫu hạm hạt nhân trị giá 5.5 tỷ đô la của Hải quân Hoa Kỳ bị đánh chìm bởi tàu ngầm diesel chạy bằng pin trị giá 80 triệuđô la của Canada) trên tạp chí National Security Journal hôm 13/2/2026 của tác giả Isaac Seitz, một nhà bình luận quốc phòng, tốt nghiệp chương trình Tình báo Chiến lược và An ninh Quốc gia của Đại học Patrick Henry (Virginia, Hoa Kỳ). Ông cũng đã học tiếng Nga tại Trường Ngôn ngữ Middlebury và từng làm việc với tư cách là nhà phân tích tình báo trong khu vực tư nhân. Bài viết như sau.
Tóm tắt: Hải quân Hoàng gia Canada có lịch sử lừng lẫy trong việc đánh bại lực lượng hải quân vượt trội hơn bằng chiến thuật tàng hình, nổi bật nhất là trong cuộc tập trận Ocean Venture năm 1981.
- Một tàu ngầm diesel-điện lớp Oberon được nâng cấp đã xâm nhập thành công vào hệ thống phòng thủ của nhóm tác chiến tàu hàng không mẫu hạm USS Eisenhower, đạt được mục tiêu "tiêu diệt" giả định mà không bị phát hiện.
- Sự kiện này nhấn mạnh mối đe dọa dai dẳng từ các tàu ngầm thông thường chạy bằng pin, hoạt động im lặng.
- Tính đến tháng 2 năm 2026, Canada đang tận dụng di sản này khi khởi động Dự án Tàu ngầm Tuần tra Canada, nhằm thay thế hạm đội cũ kỹ của mình bằng tối đa 12 tàu thế hệ mới, có khả năng hoạt động dưới băng để bảo vệ Bắc Cực và Thái Bình Dương.
Làm thế nào một tàu ngầm Canada thời những năm 1960s "đánh chìm" tàu hàng không mẫu hạm hùng mạnh USS Eisenhower của Hải quân Hoa Kỳ?
Lực lượng vũ trang Hoàng gia Canada duy trì một lực lượng hải quân khiêm tốn so với Hoa Kỳ. Tuy nhiên, ngay cả với ngân sách và quy mô tổng thể nhỏ hơn đáng kể, bất kỳ lực lượng hải quân nào có khả năng tàu ngầm tốt đều có thể tạo ra mối đe dọa đáng kể.
Tuy nhiên, đã có nhiều trường hợp tàu ngầm Canada hoặc các tàu ngầm NATO khác thành công trong việc lén lút vượt qua toàn bộ các nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm và mô phỏng một cuộc tấn công thành công vào siêu hàng không mẫu hạm của Mỹ.
--- Đó là cuộc tập trận Hải quân Canada đối đầu với tàu USS Eisenhower
Mặc dù quy mô và ngân sách khiêm tốn so với đối tác Mỹ, Hải quân Canada từ lâu đã duy trì danh tiếng về tính chuyên nghiệp và kỹ năng chiến thuật. Các tàu ngầm lớp Oberon (HMCS Ojibwa, Onondaga và Okanagan) ban đầu được mua vào những năm 1960s chủ yếu cho mục đích huấn luyện.
Tuy nhiên, đến những năm 1980s, những tàu ngầm này đã trải qua những nâng cấp đáng kể giúp tăng cường khả năng chiến đấu. Thân tàu được trang bị các tấm cách âm để giảm khả năng phát hiện bằng sonar, và hệ thống của chúng được hiện đại hóa để cải thiện khả năng hoạt động dưới nước và khả năng tàng hình. Mặc dù không chạy bằng năng lượng hạt nhân, những tàu ngầm này có một lợi thế rõ rệt: chúng có thể hoạt động gần như im lặng bằng năng lượng pin, khiến chúng cực kỳ khó bị phát hiện.
Năm 1981, NATO và các đồng minh phương Tây khác đã tổ chức Ocean Venture, một cuộc tập trận hải quân chung ở Đại Tây Dương. Trong cuộc tập trận, một trong những tàu ngầm Canada (thông tin chi tiết về cuộc tập trận này rất ít ỏi đến nỗi chúng ta thậm chí không biết đó là tàu nào) được giao vai trò là tàu địch cố gắng xâm nhập vào hệ thống phòng thủ của nhóm tàu hàng không mẫu hạm.
Nhóm tàu hàng không mẫu hạm là một đội hình hùng mạnh, tập trung quanh siêu hàng không mẫu hạm USS Eisenhower (CVN-69) của Hải quân Hoa Kỳ, được bảo vệ bởi một lớp tàu khu trục, tàu tuần dương và tàu ngầm, cùng với sự hỗ trợ trên không từ máy bay đóng trên tàu hàng không mẫu hạm. Nhiệm vụ của nhóm là phát hiện và vô hiệu hóa bất kỳ mối đe dọa dưới nước nào trước khi chúng có thể tiếp cận tàu mẫu hạm.
Khi một tàu ngầm diesel lỗi thời của Canada đánh bại một siêu tàu hàng không mẫu hạm của Mỹ.
Nhiệm vụ của tàu ngầm Canada về mặt lý thuyết rất đơn giản nhưng thực hiện lại vô cùng khó khăn: tiếp cận tàu hàng không mẫu hạm mà không bị phát hiện và mô phỏng một cuộc tấn công bằng ngư lôi.
Những gì diễn ra sau đó là một màn trình diễn bậc thầy về khả năng tàng hình và chiến thuật cơ động. Sử dụng điều kiện âm thanh tự nhiên của đại dương và hệ thống động cơ đẩy yên tĩnh của chính nó, tàu ngầm đã lách qua các tuyến phòng thủ bên ngoài của nhóm tàu hàng không mẫu hạm. Nó đã né tránh các tàu khu trục trang bị sonar và máy bay trinh sát, lợi dụng những khoảng trống trong phạm vi bao phủ và những hạn chế do quy tắc giao chiến của cuộc tập trận đặt ra.
Vào thời điểm quan trọng, tàu ngầm đã mô phỏng việc phóng ngư lôi. Trọng tài cuộc tập trận, một sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ được giao nhiệm vụ phân xử tình huống, đã đánh giá tình hình và tuyên bố tàu sân bay "bị đánh chìm".
Tàu ngầm Canada đã đạt được mục tiêu mà không bị phát hiện, chứng minh một cách hiệu quả rằng ngay cả những chiến hạm mạnh nhất thế giới cũng dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa dưới nước tàng hình.
Sự việc này đã đặt ra một số câu hỏi khó chịu.
Làm thế nào một lực lượng hải quân tương đối thiếu kinh phí với công nghệ lạc hậu hàng chục năm tuổi lại có thể đánh bại một nhóm tàu hãng không mẫu hạm hiện đại?
Liệu học thuyết tác chiến chống tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ có sai sót?
Liệu tàu ngầm diesel-điện có đang bị đánh giá thấp trong chiến lược hải quân đương đại? Những câu hỏi này đã thúc đẩy việc đánh giá lại các chiến thuật và khả năng chống tàu ngầm trên toàn NATO.
Đừng bao giờ đánh giá thấp tàu ngầm
Thành công của tàu ngầm Canada có thể được quy cho một số yếu tố chính. Đầu tiên và quan trọng nhất là tính chuyên nghiệp và sự huấn luyện của các thủy thủ tàu ngầm Canada. Khả năng khai thác điểm yếu trong hệ thống phòng thủ của nhóm tàu sân bay là minh chứng cho kỹ năng và kỷ luật của họ. Thứ hai là khả năng tàng hình vốn có của tàu ngầm lớp Oberon.
Hoạt động bằng năng lượng pin, nó gần như không thể bị phát hiện bởi các hệ thống sonar thụ động, đặc biệt là trong các ràng buộc của cuộc tập trận, vốn hạn chế việc sử dụng sonar chủ động để mô phỏng các điều kiện thực tế. Thứ ba, chính cuộc tập trận đã áp đặt những quy tắc có thể làm sai lệch kết quả.
Các tàu không hoạt động hết công suất, và việc sử dụng sonar bị hạn chế, tạo cơ hội cho tàu ngầm thành công theo những cách khó khăn hơn trong chiến đấu thực tế.
Có lẽ quan trọng nhất, chiến thắng tập trận này đã làm nổi bật một thiếu sót chiến lược rộng hơn: sự đánh giá thấp tàu ngầm diesel-điện.
Vào thời điểm đó, Hải quân Hoa Kỳ đầu tư mạnh vào tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân và có thể coi các tàu ngầm thông thường là lỗi thời. Cuộc tập trận đã chứng minh rằng tàu ngầm diesel-điện, đặc biệt là khi được vận hành bởi các thủy thủ đoàn lành nghề, vẫn là một mối đe dọa tiềm tàng trong chiến tranh hải quân hiện đại.
Điều này đã từng xảy ra trước đây.
Thành công của Canada trong cuộc tập trận Ocean Venture không phải là một sự kiện cá biệt. Kết quả tương tự đã xảy ra trong các cuộc tập trận khác liên quan đến tàu ngầm diesel của các nước đồng minh. Đã có khoảng tám trường hợp tàu ngầm, chủ yếu là tàu ngầm diesel, đã thành công trong việc "đánh chìm" các tàu sân bay của Mỹ trong các cuộc tập trận từ năm 1972 đến năm 2005.
Tàu ngầm của Hoà Lan và Úc cũng đã đạt được những chiến công mô phỏng đánh bại tàu hãng không mẫu hạm của Mỹ trong các cuộc tập trận sau đó. Những sự kiện này đã nhấn mạnh tính dễ bị tổn thương của ngay cả những đội hình hải quân tiên tiến nhất trước các mối đe dọa dưới nước tàng hình, thúc đẩy việc tập trung trở lại vào huấn luyện và công nghệ chống tàu ngầm.
Kể từ sau cuộc tập trận Ocean Venture, kỹ nghệ tàu ngầm đã có những cải tiến đáng kể. Tàu ngầm phi hạt nhân được trang bị hệ thống đẩy độc lập với không khí (AIP) có thể di chuyển yên tĩnh, tăng cường đáng kể khả năng tàng hình của chúng.
Chưa kể đến các tàu ngầm tấn công hạt nhân, vốn đã đánh chìm nhiều tàu hãng không mẫu hạm trong các cuộc tập trận.
Chiến tranh chống tàu ngầm cũng đã tiến bộ với sự phát triển của radar, sonar tốt hơn và các phương tiện bảo vệ tinh vi hơn; tuy nhiên, không có phương tiện nào là hoàn hảo.
Trong khi người ta bàn tán nhiều về tên lửa siêu thanh, mối đe dọa thực sự đối với tàu hãng không mẫu hạm đã và có lẽ sẽ luôn là tàu ngầm.
